Den Haag verwarmt met aardwarmte

  • looptijd: 2011 - 2017
  • locatie: Den Haag, Zuid-Holland
  • functie: Warmte
Den Haag verwarmt met aardwarmte
De aardwarmte is niet zo heet als ouderwetse stadswarmte en is geschikt voor Lage Temperatuur Verwarming (LTV).

In Den Haag zijn de warmtenetten aangewezen op conventionele aardgasgestookte warmtekrachteenheden (STEG) die warmte van een hoge temperatuur (>90 graden Celsius) leveren, omdat er geen restwarmtebronnen van formaat beschikbaar zijn.

  • 5 EPL / EPC / CO2-reductie: EPC 0,4
  • Energievoorziening: Aardwarmte (geothermie)

In Zuidwest wordt geothermische warmte aan de aarde onttrokken door op twee kilometer diepte een waterdoorlatende zandsteenlaag aan te boren. Op die diepte is de temperatuur circa 75 graden Celsius en de hoeveelheid warmte is genoeg voor 4.000 woningen en 20.000 vierkante meter bedrijfsruimte.

Nadat het water zijn warmte heeft afgestaan, wordt het teruggepompt via een tweede put. Er is dus geen gevaar van bodemverzakkingen. De aardwarmte is niet zo heet als ouderwetse stadswarmte en is geschikt voor Lage Temperatuur Verwarming (LTV). In eerste instantie wordt daarom alleen nieuwbouw aangesloten, maar men hoopt later ook bestaande bouw aan te sluiten. Er loopt nog een onderzoek of gerenoveerde flats in Zuidwest straks ook uit de voeten kunnen met LTV-warmte.

70 procent CO2-besparing

In 2011 ontvingen de eerste woningen in Zuidwest aardwarmte. Tegen die tijd was er ongeveer 40 miljoen euro geïnvesteerd, omgerekend 10.000 euro per woning, met een subsidiebijdrage van 4 miljoen euro. De totale levensduur van een geothermisch systeem is minimaal 30 jaar, maar door ontwerpkeuzes is de levensduurverwachting van de Haagse bron 70 jaar of meer.

De aardwarmte kan 80 procent van de warmtevraag leveren, daarom beschikt het systeem ook over aardgasgestookte hulpketels (voor de piekvraag) en een noodkoppeling met het bestaande Haagse stadswarmtenet.

Volgens berekeningen levert aardwarmte in Zuidwest 70 procent CO2-besparing op ten opzichte van gewone verwarming. Hetgeen zich vertaalt in een CO2-reductie van 5.000 ton per jaar.

De VOF Aardwarmte Den Haag

Gemeente Den HaagStaedion, Vestia, HaagWonen, E.ON Benelux, Eneco.

Contact

Frank Schoof, projectleider Aardwarmte Den Haag
M.  06 – 13 23 07 36.

Subsidie: ED Fonds

Partners: 

Den Haag verwarmt met aardwarmte

In 2015 zijn circa 4.000 nieuwbouw- en bestaande woningen van aardwarmte voorzien. Den Haag en de betrokken bedrijven doen daarmee een schat aan ervaring op en zo worden vele duizenden tonnen CO2 bespaard.

Eerder werden de hoge aanvangskosten van aardwarmte en stadsverwarming reeds als hindernissen genoemd. Maar afgezien van de investeringen zijn er nog drie andere factoren die warmtelevering in het algemeen sterk afremmen:

  1. Aankomende EPC-verlagingen in het Bouwbesluit: men vreest dat toekomstige nieuwbouw niet genoeg warmtevraag meer heeft om de relatief dure warmte aan te leveren, hoe duurzaam deze warmte ook is.
  2. Wetgeving: de Warmtewet en de Splitsingswet maken het extra moeilijk om tot sluitende businesscases voor warmtelevering te komen.
  3. Geen financiële prikkels: ons land kent geen effectieve financiële prikkels die nopen tot de aanleg van warmtenetten. Geen heffingen op geloosde restwarmte, geen subsidies of beloningen (bonus-malussystemen) voor het goed uitkoelen van geleverde warmte. Vooralsnog is de hoop vooral gevestigd op het vinden van manieren om het enorme reservoir aan oude woningen in Nederland van warmte te voorzien.

Veel van deze niet of weinig geïsoleerde woningen kunnen nauwelijks terug in hun warmteverbruik en juist deze woningen zouden gebaat zijn met levering van (duurzame) warmte. Maar dan moeten nog wel de nodige bouwtechnische, financiële en juridische hobbels worden genomen.

  • Op 1 maart 2010 startte de zogeheten ‘voorboring’ tot een diepte van 250 meter. Vanaf juni in dat jaar nam een grotere boorinstallatie het werk over en werden in drie maanden tijd twee putten tot een diepte van circa 2.300 meter geboord.
  • In 2011 ontvangen de eerste woningen in Den Haag Zuidwest aardwarmte. Zij voldoen daarmee aan een EPC-waarde van 0,4 en dat is een goed eind op weg naar klimaatneutraal bouwen. Tot die tijd zijn inmiddels enkele honderden woningen tijdelijk aangesloten op een warmtekrachtinstallatie.
  • In 2012 kwam er door de crisis een flinke kink in de kabel. Het project werd stilgelegd
  • In 2016 besloot Den Haag voor een doorstart van het aardwarmteproject
    • 2040 (RIS 180175)
    • de Backcastingstudie (RIS 258292)
    • Voortgangsnotitie Energievisie Den Haag 2040 (RIS 279785)
  • Op 1 september 2015 is ingestemd met de visie ‘Energie voor de buurt’ (RIS 284220 en RIS 285573), waarin een Haags Warmte Initiatief (HWI) wordt opgericht om de energietransitie en verduurzaming te versnellen; – de visie ‘Energie voor de buurt’ staat voor het ontwikkelen van warmteprojecten op basis van lokale initiatieven; – de reeds bestaande aardwarmtebron in Den Haag Zuid-West de potentie heeft een forse bijdrage te leveren aan een duurzame energievoorziening.
  • Besluit: I. In te stemmen met het startdocument Doorstart Aardwarmte Den Haag en de daarin genoemde randvoorwaarden en afspraken. II. Een Letter of Intent (LOI) te ondertekenen met het ED-Fonds, Hydreco Geomec en Perpetuum Energy Partners, ten behoeve van het oprichten van een SPV voor de doorstart van aardwarmte Den Haag. Den Haag, 8 maart 2016

Juristen van alle betrokken partijen bogen zich geruime tijd over de rechtsvorm van zo’n publiekprivate constructie en uiteindelijk bleek een vennootschap onder firma het meest geschikt.

De zes firmanten hebben ieder evenveel stemrecht in de firma en dragen ieder een zesde deel van het financieel risico.

ADH beschikt over een kleine staf en directie voor de dagelijkse bedrijfsvoering en maakte gebruik van enkele externe adviseurs, onderzoeksinstituten en aannemers voor de plannen en praktische uitvoering.

Gemeente Den Haag

Gedurende het hele proces van idee naar uitvoering nam de gemeente een belangrijke positie in.

  • De gemeente markeerde met haar Milieubeleidsplan eerst een scherp en duidelijk transitiedoel.
  • Vervolgens kwam zij met het idee om het gebruik van aardwarmte te overwegen, liet haalbaarheidsonderzoeken doen en bracht de meest betrokken partijen bij elkaar aan de vergadertafel. In eigen woorden zag de gemeente haar rol daarna vooral “als een soort lijm tussen de partijen en het voortdurend wegnemen van belemmeringen”.
  • De betrokkenheid van de gemeente wordt door alle partijen mede aangewezen als een van de succesfactoren van het tot stand brengen van het aardwarmteproject.

Den Haag laat zien dat ook in ons land diepe aardwarmte voor woningen tot de mogelijkheden kan behoren, met spectaculaire CO2-reducties als resultaat.

  • In Nederland is voldoende kennis aanwezig om geothermie op te sporen, aan te boren en te exploiteren. Wel is sprake van een nieuw soort risico (misboringen) dat grote financiële gevolgen heeft en bovendien dwingt tot het achter de hand hebben van een alternatieve warmtevoorziening (een ‘Plan B’).
  • Geothermie is een relatief investeringsintensieve optie en de businesscase is daarom lastig rond te krijgen. Alleen een hoge en liefst gegarandeerde warmteafzet kan die businesscase sluitend maken.
  • De alsmaar dalende EPC-normen kunnen grootschalige warmtelevering op den duur lastiger maken, of alleen tegen hoge aansluitbijdragen. In dat licht wordt warmtelevering aan bestaande woningen steeds interessanter en wenselijker.
  • Warmteprojecten als in Den Haag zijn alleen mogelijk binnen een hecht samenwerkingsmodel tussen warmteproducent, afnemende partijen en overheid. Het traditionele model van een losstaand energiebedrijf en anonieme afnemers zou hier niet werken, want alle partijen hebben elkaar nodig om vraag en aanbod met elkaar af te stemmen, zowel in de tijd als qua hoeveelheid en kwaliteit. Daarbij dient zich een nieuwe rol aan voor het energiebedrijf: die van ‘provider’ in een complex energieweb.

 

Plan B

Dat de bron water kan leveren van 75° Celsius is nu duidelijk. Helaas is nog steeds niet met zekerheid te zeggen of de hoeveelheid water op twee kilometer diepte toereikend is. Stel dat het debiet de verwachte 150 kubieke meter per uur niet haalt? In dat geval treedt ‘Plan B’ in werking en sluit ADH minder woningen aan of zal ADH het tekort inkopen bij het naburige normale stadswarmtenet. Die koppeling wordt sowieso gemaakt om bij calamiteiten warmtelevering te kunnen garanderen.

 

Gemeente Den Haag

  Ted Zwietering   DenHaag.nl    TedZwietering@denhaag.nl    14070