Hoog Dalem: all electric wijk

  • looptijd: 2011 - 2017
  • locatie: Gorinchem, Utrecht
  • functie: Energiebewustzijn verhogen, meer flex

In het Gorinchemse Hoog Dalem doen zo’n 50 huishoudens mee aan een nieuw energiesysteem. Tot begin 2016 wordt daar onderzocht hoe Stedin samen met ABB, Heijmans en KPN en de bewoners de energie maximaal kan worden benut via energieopslag bij de woning of in de wijk.

Op sommige momenten van de dag gebruik wordt meer energie dan op andere. Hoe zorg je er nu voor dat je de energie van rustige momenten gebruikt,  ipv op piekmomenten?

De bewoners ervaren hoe zij zelfopgewekte energie optimaal kunnen inzetten voor hun huishoudelijke apparatuur.

  • De huishoudens hebben allemaal een warmtepomp en in de meeste gevallen ook zonnepanelen.
  • De zelf opgewekte zonne-energie wordt bij weinig of geen verbruik, in de woning en op wijkniveau opgeslagen in accu’s.
  • De opgeslagen stroom kan vervolgens op ieder moment van de dag opnieuw worden gebruikt.
  • De huishoudens worden zo voor een groter deel zelfvoorzienend en door de energie uit de accu’s te benutten wanneer de warmtepompen veel elektriciteit vragen, wordt het elektriciteitsnet minder zwaar belast.

Hoog Dalem bestaat uit vier deelplanontwikkelingen ten oosten van Gorinchem, waar in totaal 1400 woningen en een winkelcentrum gerealiseerd zijn.

Rolverdeling in Hoog Dalem

  • Heijmans heeft de nieuwbouwwijk Hoog Dalem gebouwd en is partner om te leren hoe zij duurzame energiesystemen in toekomstige woningbouw kunnen toepassen.
  • KPN ontwikkelt de app die klanten gebruiken voor inzicht en plannen van het energieverbruik.
  • Daarnaast doet KPN in deze proeftuin ervaring op over hoe deze innovatieve totaaloplossing ingrijpt op communicatietechnologie.
  • ABB heeft de batterijen geleverd en doet praktijkervaring op met opslagsystemen, gecombineerd met het sturen van witgoedapparatuur in de woning.
  • Ook levert ABB de meetinstrumenten om de verschillende energiegebruikers in de woning te monitoren.
    Door warmtepompen in de winterperiode en collectieve terug levering aan het elektriciteitsnet kan een piekbelasting ontstaan.
  • Netbeheerder Stedin onderzoekt de kosten en baten van energieopslag en wil piekbelastingen terugbrengen door het optimaal afstemmen van vraag en aanbod.
  • DunaWorks voert een bewonersonderzoek uit in de wijk Hoog Dalem. Ongeveer 50 woningen binnen deze wijk gaan gebruik maken van energieopslag en slimme technologieën om zo optimaal gebruik te kunnen maken van zelfopgewekte energie. Het project Hoog Dalem biedt een uitgelezen kans om vragen te onderzoeken die cruciaal zijn voor een succesvolle installatie en adoptie van energiesystemen gericht op vraagsturing.
    Voorafgaand aan de plaatsing worden motivaties en verwachtingen van bewoners onderzocht. Nadien wordt onderzocht hoe bewoners de nieuwe installaties waarderen en ervaren. Doel is om inzicht te krijgen in de vraag hoe je klanten zover kunt krijgen de systemen te accepteren, maar ook hoe je ze tot een goed gebruik kunt motiveren.

Het project is onderdeel van het Smart Energy Collective (SEC) en wordt mede mogelijk gemaakt vanuit het Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN) van de RVO.

Samenwerkende partners in dit project zijn: StedinABBHeijmans en KPN

Smart Energy Collective

Smart Energy Collective gaat de toepassing van intelligente energiesystemen concreet in praktijk brengen op vijf locaties, bij vijf verschillende soorten gebruikersgroepen, verspreid over Nederland. Zo ontstaat een realistisch beeld van hoe de slimme netten en diensten zich in verschillende omstandigheden gedragen.

De vijf projecten zijn:

  1. Heerhugowaard: Stad van de Zon
    een woonwijk met een gas- en elektrische infrastructuur
  2. Goese Proeftuin: Nieuwbouw met warmtenet
    een woonwijk met een ‘district heating’ systeem
  3. Gorinchem: Nieuwbouw ‘all electric’
    een ‘all-electric’ woonwijk
  4. Industriegebied (Haarlemmermeer)
    industrie (kleine en middelgrote bedrijven)
  5. Smart Offices
    kantoren

EnergieKoplopers werkt nauw samen met het Universal Smart Energy Framework (USEF) voor de ontwikkeling van het slimme energiesysteem.

De energiekoplopers zijn onderdeel van Heerhugowaard. Partners zijn: ABB, Alliander, DNV GL, Essent, HeijmansIBM, ICT Automatisering Nederland BVEindhoven University of Technology Electrical EngineeringDuneWorks en Stedin.

Betrokken wetenschappers

Partners: 

In het Gorinchemse Hoog Dalem doen zo’n 50 huishoudens mee aan een nieuw energiesysteem. Tot begin 2016 wordt daar onderzocht hoe Stedin samen met ABB, Heijmans en KPN en de bewoners de energie maximaal kan worden benut via energieopslag bij de woning of in de wijk.

Juli 2016: USEF implementatie live

De USEF implementatie bij de all-electric wijk Hoog Dalem is live gegaan.

  • Het project heeft als doel om de financiële haalbaarheid van slimme energie-toepassingen en diensten te demonstreren om piekbelasting op de grid te verminderen.
  • USEF wordt gebruikt om het gebruik van in-home batterijen die thuis opgewekte zonne-energie op te slaan te optimaliseren.
    De vijftig huishoudens in de Gorinchemse wijk kunnen zelf energie opwekken en opslaan, want ze hebben de beschikking over zonnepanelen en een accusysteem.
  • Voor verwarming en warm water maken ze gebruik van een elektrische warmtepomp.
  • In de meterkast hangt het ‘in-homeautomatisering’. Dit slimme energiesysteem geeft aan wanneer de accu’s moeten gaan opladen en ontladen, zodat het energienet minder belast wordt.

Met de slimme plug-in componenten voorzien van referentiedata uit USEF projecten maakt het project een stap voorwaarts. De software beslist nu effectief over de vraag of de in-home batterij moet worden gebruikt om de belasting op de grid te verminderen  als de vraag groot is.

 

De proposities richting klanten zijn nog in ontwikkeling, waardoor het nog te vroeg is om lessen te trekken over het product of de business case. Wel kan geconcludeerd worden dat een vroege klantparticipatie cruciaal is. Het segmenteren van de wijk in profielen helpt om mensen op de juiste wijze te benaderen.

Bewonersonderzoek

DuneWorks voerde in opdracht van  Stedin een bewonersonderzoek uit in de wijk Hoog Dalem. Ongeveer 50 woningen binnen deze wijk gaan gebruik maken van energieopslag en slimme technologieën om zo optimaal gebruik te kunnen maken van zelfopgewekte energie. Het project Hoog Dalem biedt een uitgelezen kans om vragen te onderzoeken die cruciaal zijn voor een succesvolle installatie en adoptie van energiesystemen gericht op vraagsturing.

Tips van Stedin

  • Verdiep je in de klant
    Don’t: Denk niet vanuit project- of bedrijfsdoelen. En ga er niet van uit dat die voor de klant redenen zijn om mee te doen met een project of om een nieuwe technologie in huis te willen.Do: Ga op zoek naar wat er leeft in een regio of wijk: wat zijn de issues die spelen? In Hoog Dalem kwamen we erachter dat mensen problemen hadden gehad met de warmtepompen. Ze wilden daarom graag inzicht in het energieverbruik ervan. Deze wens hebben we meegenomen in het project. Ook kan een klantonderzoek helpen om hierachter te komen. We hebben Motivaction gevraagd een onderzoek uit te voeren naar de klantsegmenten in het Stedin-gebied. Voor Hoog Dalem kwam naar voren dat het dominante klantsegment weinig interesse heeft in duurzaamheid, maar wel geïnteresseerd is in nieuwe technologieën/gadgets. Daarnaast willen ze graag weten wat een product/dienst hen oplevert. Hier hebben we op ingespeeld met de projectcommunicatie.
  • Sluit aan bij de behoeften en wensen van de klant
    Don’t: Denk niet alleen vanuit de techniek. Techniek is meestal niet het eerste waarop je mensen meekrijgt en de meeste mensen snappen dit ook niet altijd. Zoek daarom naar onderwerpen die wel interessant zijn voor klanten.Do: Weet je wat er speelt bij een klantgroep? Doe er dan ook wat mee. Bijvoorbeeld als klanten duurzaamheid belangrijk vinden, dan is het goed om daarbij aan te sluiten.
  • Creëer draagvlak bij de doelgroep (wijk, buurt, etc)
    Don’t: Een onpersoonlijke benadering heeft meestal het minste resultaat. Bijvoorbeeld alleen een e-mail of een algemene brief sturen zonder je verdiept te hebben in de klantgroep. Je krijgt zo weinig inzicht in wat er speelt bij een klantgroep.Do: Ga langs de deuren. Dit hebben we gedaan in Hoog Dalem en in “Smart Grid: rendement voor iedereen”. En daar kregen we veel positieve reacties op. Wel uitkijken dat het niet teveel een verkoopactie lijkt. Do: Zoek naar ambassadeurs van het project. Vraag hen om mee te denken, maar ook om te communiceren met de rest van de bewoners. Dit hebben we ook gedaan in het project “Smart Grid: rendement voor iedereen”. Dit resulteerde in actieve deelname en hoge resultaten op energiebesparing in de wijk.

Voorafgaand aan de plaatsing worden motivaties en verwachtingen van bewoners onderzocht. Nadien wordt onderzocht hoe bewoners de nieuwe installaties waarderen en ervaren. Doel is om inzicht te krijgen in de vraag hoe je klanten zover kunt krijgen de systemen te accepteren, maar ook hoe je ze tot een goed gebruik kunt motiveren.

Resultaat

Stedin wilde met de proeftuin drie vragen beantwoorden:

  • Is het elektriciteitsnet van vandaag opgewassen tegen de energievraag van morgen?
  • Hoe benutten we lokaal opgewekte (zonne)stroom optimaal en welke rol speelt energieopslag hierbij?
  • Hoe beoordelen bewoners de oplossingen die worden ontwikkeld?

David Peters, directeur Strategie & Innovatie van Stedin: “Voor Stedin is proeftuin Hoog Dalem een succes. Op de vooraf gestelde vragen zijn antwoorden gekomen waarmee Stedin verder kan werken aan het creëren van infrastructuren die de energietransitie mogelijk maken.”

Energienet

De pilot wees uit dat de stroomkabels die Stedin tegenwoordig aanlegt in nieuwbouwwijken toekomstbestendig zijn. Ze hebben volgens Stedin voldoende capaciteit om een aardgasloze wijk van de toekomst van energie te voorzien.

Daarnaast verwacht Stedin dat energieopslag een sleutelrol gaat spelen. Slimme sturingssystemen, die bepalen wanneer een accu op- of ontlaadt, zijn hierin belangrijk.

Bewoners

De pilot wees daarnaast uit dat de slagingskans van een project verhoogd wordt wanneer deelnemers echt betrokken worden en kunnen meedenken over het geïmplementeerde energiesysteem.

  • opslagconcepten van opgewekte duurzame energie om piekvraag warmtepomp af te vlakken
  • PowerMatcher
    Met PowerMatcher-technologie is het mogelijk flink elektrische energie te besparen bij beperkt comfortverlies: als opwarming van de woning 1,5x langer mag duren, kan de wijk met 60 procent minder elektrische energie toe
  • Usef, het slimme energiesysteem dat op de achtergrond ‘draait’ in Hoog Dalem, spreidt de lokale energievraag en het aanbod ervan, in dit geval met het gebruik van accu’s. Het systeem maakt op basis van de weersverwachting een prognose voor het elektriciteitsbehoefte van de dag erna en bepaalt op basis daarvan wanneer de accu’s worden geladen en wanneer welke wasmachine of vaatwasser aangaat.Zo kunnen volgens de netbeheerder de pieken en dalen worden afgezwakt en kan het netwerk worden ontzien, zonder inbreuk op het comfort van de bewoners. Zij hebben via een web-portal de randvoorwaarden van hun deelname kenbaar gemaakt, zoals hoe laat ze uiterlijk willen dat hun afwas klaar is.
  • Voorafgaand aan de test is er een nulmeting gedaan. Deelnemers doen vooral mee om het pionieren, om inzicht te krijgen in hun energieverbruik en hun steentje bij te dragen aan een duurzamer Nederland. Ze willen graag duidelijke informatie over het project en inzicht in wat het hen oplevert.

Stedin Netbeheer BV

  John Hodemaekers   www.stedin.net    john.hodemaekers@stedin.net    000-00000