Samen Slim met Energie

  • looptijd: 2015 - 2016
  • locatie: Haaren, Noord-Brabant
  • functie: Energiebewustzijn verhogen, meer flex

De Duurzame Energiecoöperatie Haaren (DEH) uit Noord-Brabant en netbeheerder Enexis werken samen in de innovatieve praktijkpilot ‘Samen Slim met Energie’.
Dit om ‘al doende’ te ontdekken wat de coöperatie en de netbeheerder voor elkaar kunnen betekenen in de energieketen, met het oog op een verantwoorde transitie naar een toekomstige duurzame energievoorziening.

Doel Samen Slim met Energie

DEH heeft de ambitie bewuster en slimmer om te gaan met energie en wil een energieneutraal Haaren realiseren.

Het doel van de samenwerking tussen DEH en Enexis in het project Samen Slim met Energie is een project neerzetten waarmee Enexis de doelen van DEH maximaal ondersteunt en dat Enexis ervaring op doet met het mobiliseren van flexibiliteit in het gebruik van elektriciteit van een groep mensen die zich hebben georganiseerd in een energiecoöperatie.

  • Enexis toetst met de DEH-leden verschillende instrumenten, die het energieverbruik verder beperken of zodanig verplaatsen dat het net wordt ontlast.
  • Daarnaast wil de netbeheerder met deze pilot modellen opzetten voor de afstemming van lokale energie initiatieven met een toekomstbestendig net
    • Dit kunnen sociale instrumenten zijn, die het gedrag beïnvloeden of financiële instrumenten (uitgedrukt in een bepaalde prestatiebeloning voor de coöperatie)
    • Door het invoeren van gamification (gebruikmaken van spelprincipes) worden de leden uitgedaagd om slim om te gaan met energie. Zij komen via een platform met elkaar in contact, bediscussiëren energiethema’s en wisselen energietips uit. Hierdoor wordt de kracht van de coöperatie versterkt.

Doelen coöperatie

  1. Bewustwording onder de leden van hun eigen en gezamenlijk invloed op het bereiken van een energie neutrale gemeente.
  2. De binding tussen de DEH leden wordt versterkt en het aantal leden wordt uitgebreid.
  3. De samenwerking resulteert in publiciteit over der actieve rol en de (h)erkenning van de rol van DEH als actieve coöperatie.

®LDE’s spelen een belangrijke rol in het vormgeven van de energietransitie

  • De voorheen passieve eindgebruiker begint zich nu te organiseren in collectieven
  • Burgers zetten zich in voor decentrale duurzame energievoorziening, iets wat voor grotere producenten minder interessant is om in te investeren.

Coöperatie? Ben je op zoek naar meer kennis?

Veel coöperatie initiatieven bloeien, maar ervaren knelpunten op uiteenlopende gebieden. HIER Opgewekt verzamelt kennis over:

  • ledenwerving
  • ondernemerschap
  • backoffice
  • technieken
  • wet- en regelgeving
  • financieringsmogelijkheden

Link naar HIER Opgewekt

Partners: 

Samen slim met energie
  • Met 105 leden  van de energiecoöperatie ideeën, ervaringen en mogelijke maatregelen uitwisselen op het gebied van een duurzame energievoorziening.
  • Opschaalbare modellen voor samenwerking met andere lokale initiatieven om daarmee het energienet op de langere termijn (kosten-)efficiënter in te richten.
  •  Ontwikkelen van een energieplatform

Resultaten in piekbelasting

  • Energievraag vraagverschuiving is theoretisch mogelijk via een platform en dient gepaard te gaan met financiële prikkels. Binnen Samen Slim met Energie is geen energievraagverschuiving waargenomen.

Oorzaken daarvan zijn dat:

  • de inzichten in de time of use functionaliteiten niet altijd direct inzichtelijk waren
  • er geen zijn financiële of comfort-gerelateerde baten verbonden aan vraagverschuiving
  • officiële prijsprikkels (bijv. dag- nachttarief) verwarring of tegenstrijdigheden veroorzaakten.

Cohesie

  • Op het gebied van sociale cohesie kan gezegd worden dat het platform een zeer behoorlijke bijdrage heeft geleverd aan het bespreekbaar maken en het ontplooien van initiatieven op het thema energie binnen de DEH community in Haaren

Het SSmE project heeft zeker bijgedragen aan de sociale cohesie binnen de coöperatie. We onderscheiden de volgende groepen:

  1. Initiatiefnemers
    Groep van actieve leden die zelf initiatief nemen en een bijdrage leveren aan het project en DEH in het algemeen is toegenomen. Grofweg is de toename 3%
  2. Actieven
    Deze groep bestaat uit mensen die zelf geen of minder initiatief nemen maar wel ondersteunen / meedoen als het hun wordt gevraagd. Deze groep is ongeveer voor 25% vertegenwoordigd in het project
  3. Meekijkers
    Deze groep deelnemers voelt betrokkenheid bij het project en DEH maar kijkt mee vanuit de zijlijn. Zij gebruiken het platform en kijken mee op het forum. Op individueel niveau nemen zij wel zelf maatregelen in hun eigen omgeving (isolatie, led lampen etc.)

Energiebesparende maatregelen

  • De successen binnen dit project lagen vooral op het vlak van het enthousiast krijgen van DEH-leden. 104 deelnemers hebben zich aangemeld voor de pilot. Deze pilot heeft DEH 24 nieuwe leden opgeleverd. 40% van de deelnemers zegt energiebesparende maatregelen te hebben getroffen door de pilot Samen Slim met Energie.

In cijfers

  • Aantal leden: 200
  • Aantal klanten onbekend
  • Bron(nen): zon
  • Aantal panelen: 1200
  • Opbrengst: 270.000 Wattpiek

Eindevenement

  • Gezien de uitkomsten van het onderzoek wordt voorgesteld om Samen Slim met Energie af te sluiten, door een feestelijk eindevent. Het energieplatform wordt door Shifft nog een jaar lang kosteloos beschikbaar gesteld voor de deelnemers.
  • LDE’s blijven voor Enexis belangrijke partners om nu en in de toekomst mee samen te werken. Samen ligt er een goede kans om de energietransitie te versnellen. Enexis wil energie coöperaties
    blijven ondersteunen en aanmoedigen.
  • De successen binnen dit project lagen vooral op het vlak van het enthousiast krijgen van DEH-leden. 104 deelnemers hebben zich aangemeld voor de pilot. Deze pilot heeft DEH 24 nieuwe leden opgeleverd. 40% van de deelnemers zegt energiebesparende maatregelen te hebben getroffen door de pilot Samen Slim met Energie.
  • Geleerd heeft het projectteam vooral op technisch vlak, waar de toepassing van de Ectual door technische mankementen minder goed uit de verf kwam. Real-time energie inzicht in energie was een functionaliteit die relatief vaak weg viel. Bovendien is praktisch ervaren (door enquêtes) dat energie ook bij leden van een energie coöperatie een low-interest product blijft.

Leerdoelen Enexis

  • Het opdoen van ervaring met en kennis van de behoeften van particuliere energie coöperaties en de kansen die de opkomst van coöperaties biedt voor een grootschalige uit rol van het smart grid door Enexis. Hierbij wordt geleerd op het gebied van:
  • Hoe Enexis haar dienstverlening kan aanpassen aan de behoeften van een particuliere energie coöperatie.
  • Inzicht in hoe de markt kan worden ingericht om dit mogelijk te maken.
  • Inzicht in de juridische en regulatorische mogelijkheden
  • Het vergroten van kennis ten aanzien van technische mogelijkheden om het lokale elektriciteitsnet efficiënter te gebruiken en de daadwerkelijke impact van een groep netwerkgebruikers te monitoren gedurende een langere periode.
  • Het vergroten van de kennis ten aanzien van de kracht en sociale dynamiek van energie coöperaties.
  • Inzicht in hoe men energiegedrag kan beïnvloeden binnen een sociale gemeenschap.
  • Inzicht in de rol en effectiviteit die een community speelt bij het realiseren van een gedragsverandering.
  • Ervaring opdoen met een nieuwe manier van samenwerken: co-creatie met de klant (als middel om goedkoper en beter te innoveren)

Overige doelen Enexis

  • Het onderstrepen van de leidende rol van Enexis in de facilitering van de energietransitie.
  • Ervaring opdoen met de toepassing van het open data concept binnen Enexis.

Leerdoelen DEH

  • Bewustwording onder de leden van hun eigen en gezamenlijke invloed op het bereiken van een energie neutrale gemeente, onder andere door gebruik van eigen opgewekte energie.
  • Versterken en verder uitbouwen van de binding tussen DEH en haar leden. Mensen worden gemotiveerd aandeelhouder te worden in de coöperatie door de rol en toegevoegde waarde te onderstrepen van DEH bij de afstemming van lokale energiewinning en lokaal verbruik in Haaren.
  • De samenwerking resulteert in publiciteit over de actieve rol en de (h)erkenning van de rol van DEH als actieve coöperatie, die burgerparticipatie organiseert en bewustwording creëert over de energietransitie.

Prikkels voor flexibel energieverbruik

Hoe kunnen mensen in een coöperatie door advies op een platform gemotiveerd worden om hun energieverbruik te verschuiven?

Er kunnen verschillende soorten prikkels ingezet worden om mensen te motiveren hun gedrag te veranderen. Een mogelijkheid is het inzetten van financiële prikkels, zoals een dal/piektarief. In deze pilot is er echter voor gekozen om enkel advies over de timing van energiegebruik via een online energieplatform in te zetten om mensen te motiveren. Tijdens het bovengenoemde ontwikkelingsproces en de pilot van deze feedback zijn de volgende punten naar voren gekomen:

  • Als gebruikers gevraagd wordt om hun energieverbruik te verplaatsen, dan willen ze weten wanneer dan ‘het juiste moment’ is. De voorspelling is te onnauwkeurig zodat mensen een onlogisch advies krijgen (geen DEH energie beschikbaar terwijl ze zien dat de zon schijnt.).
  • Het is belangrijk dat wanneer het geen goed moment is om te verbruiken, er aangegeven wordt vanaf wanneer het wel een goed moment is om energie te gebruiken.
  • Zo’n ‘goed moment’ moet dan wel binnen een bepaalde tijd plaatsvinden anders zijn mensen niet bereid om daar op te wachten.
  • Het werkt demotiverend als het te vaak een slecht verbruiksmoment is op de momenten dat een deelnemer op het platform kijkt. Dit is echter lastig te voorkomen omdat veel mensen vaak op hetzelfde tijdstip het platform benaderen.
  • Het liefste willen deelnemers zelf begrijpen wat goede en slechte momenten zijn voor energieverbruik. Hier willen ze niet steeds het platform voor hoeven raadplegen. Enkele mensen geven aan, ondanks de feedback op het platform, nog steeds niet te begrijpen waarom er gunstige en ongunstige verbruiksmomenten zijn. De mensen die het wel begrijpen zeggen dat ze er niet altijd de moeite voor over hebben.
  • Deelnemers verliezen snel hun motivatie wanneer het platform niet goed functioneert (data komt niet goed binnen, inloggen mislukt, of pagina laden duurt te lang). Wanneer het platform slecht functioneert kan dit leiden tot wantrouwen.
  • Gebruikers hebben het timing of use advies niet standaard in het zicht of beschikbaar. Het vergt dus relatief veel bewuste actie en motivatie om met vraagverschuiving rekening te houden, wat niet bevorderlijk heeft gewerkt.

Effect en reële impact

Zowel uit de data als de interviews blijkt dat weinig tot geen gebruikers door het platform hun energieverbruik hebben verschoven in de tijd. Het verbruiksadvies dat SSmE de gebruikers aanbiedt werd zelden of soms geraadpleegd door de gebruikers; het inzicht in het gerealiseerde verbruik werd regelmatiger bekeken. Er zijn meerdere redenen aan te dragen voor het beperkte gebruik van het timing of use advies.

  • Gebruikers hebben het timing of use advies niet standaard in het zicht of beschikbaar. Het vergt dus relatief veel bewuste actie en motivatie om met vraagverschuiving rekening te houden.
  • Er zijn geen financiële of comfort-gerelateerde baten verbonden aan vraagverschuiving. Energiegebruik wordt in dit project binnen een gemeenschappelijke context geplaatst, waarbinnen het matchen van energiegebruik en –opwek het doel is. De enige motivatie die in dit geval werd gegeven is het zelfvoorzienend zijn op zich. Behalve dit aspect was er voor de gebruiker geen voordeel te halen in vraagverschuiving. Daarentegen kost het de gebruiker wel moeite om bepaalde activiteiten te re-routinizeren op basis van gebruiksadvies.
  • Voortbouwend op het vorige punt, bestaan er momenteel ook nog financiële regelingen die flexibiliteit in het energiegebruik juist tegenwerken. De salderingsregeling neemt de noodzaak om binnen het huishouden de eigen energie te gebruiken uit handen; dit helpt niet om binnen een coöperatieve context met matching aan de gang te gaan. Daarnaast geven meerdere gebruikers aan het dag-nacht tarief te hebben en bepaalde activiteiten juist daarop aanpassen. Dit betekent juist een beweging van energiegebruik naar de nacht toe, wat vanuit netwerkbelasting gezien niet verkeerd is, maar wat het eigen gebruik van opwek uit zon PV niet ondersteunt. Afgezien van de daadwerkelijke financiële opbrengst van dergelijke tarieven, is het met name het idee dat de gebruiker leidt in zijn afwegingen. Met gebruiksadvies ontstaat er voor sommige huishoudens dus een tegenstelling in dit idee van het ‘juiste’ tijdstip.
  • Ten slotte is een belangrijke reden dat gebruikers aangeven dat ze maar enkele activiteiten zien als potentieel flexibel. Met name het wassen en drogen van kleding en de vaatwasser worden genoemd; daarnaast zaken als het opladen van laptops, telefoons of tablets. Dit past met de eerdere constatering dat eventuele vraagverschuivingen klein moeten zijn geweest; de wasmachine en de vaatwasser springen er qua gebruik niet echt uit. Deze activiteiten zijn ook in meer detail onderzocht door Martijn van Vlijmen (2016), waarbij blijkt dat deze praktijken op hun eigen manier in principe wel te verschuiven zijn in de tijd, maar dat dit momenteel te weinig oplevert om de moeite waard te zijn. Deze conclusie geeft wel aan dat voor opkomende vormen van elektriciteitsgebruik (EV, warmtepompen) de ruimte voor en impact van flexibiliteit niet onderschat moet worden

Successen

  1. Enthousiaste deelnemers
    40% van de deelnemers zegt energie besparende maatregelen te hebben genomen
    Kijkt op het platform
  2. Energiekalender actie’s
    Samen energie maken (kinderen)
  3. Bezoek de energievoorziening van nu (bezoek 150kV station)
    De week van het Sluipverbruik -> reductie van 12% sluipverbruik
  4. Werving
    104 deelnemers SSmE
    Toename 24 leden DEH door toe doen van SSmE
    Co-creëren en klankborden
    22 van de 104 deelnemers hebben meegedacht
    Goede methode om behoeftes in beeld te krijgen en samen keuzes te maken
  5. Planning
    Dynamisch ontwikkelproject dat conform planning verloopt
  6. Publiciteit
    Hoogtepunten; Brief min. Kamp, Artikel Netwerk Magazine, Artikel Energie+, Artikel Brabants Dagblad

Leermomenten

  1. Techniek
    Deelnemers zelf hardware laten installeren t.b.v. SSmE is een stap te ver. 40% van de deelnemers had na een maand nog geen Ectual geïnstalleerd.
    De aanname dat de Ectual al voldoende volwassen was door testen en gebruik (1800 stuks) in andere pilots van Enexis is te voorbarig geweest. Neem voor elk technische component in het project voldoende ruimte en tijd om het te testen
  2. Verwachtingen omtrent het thema energie
    Energie is voor de meeste mensen een low interest commodity product. Binnen een coöperatie is er meer interesse in het thema maar dit zorgt niet automatisch voor een actief forum of platform waar leden informatie uitwisselen. Een actieve moderator die de deelnemers informeert en prikkelt zorgt ervoor dat de deelnemers regelmatig het platform bezoeken. De komende periode gaan we kijken hoe we discussies en interactie kunnen faciliteren en tegelijkertijd de moderatie functie kunnen afbouwen.
  3. Slimme meter aanvraagproces
    Het proces voor een prioplaatsing van een slimme meter is complex door de betrokkenheid van diverse partijen, zowel intern als extern. Door de vele informatieoverdracht had het projectteam geen goed zicht op het procesverloop. In volgende pilotprojecten zou het projectteam beter betrokken moeten zijn bij het proces.
    Advies om een medewerker van de afdeling slimme meters te betrekken in het projectteam.

Vervolgscenario’s SSmE en voorkeur

  • Het projectteam heeft een viertal logische vervolgscenario´s in kaart gebracht. 1. Door gaan zoals nu, 2. Het projectafsluiten en nog één jaar een lightversie van het platform inzetten, 3. Het project nieuwe impulsen geven en 4. opschalen naar andere coöperaties in N.Br.
  • Voorgesteld wordt om in te stemmen met scenario 2; Samen Slim met Energie wordt afgesloten en het energieplatform blijft met kleine wijziging in functionaliteit een jaar lang kosteloos beschikbaar voor DEH.
  • Hiermee wordt het effect bereikt dat DEH inzicht blijft houden in individueel en collectieve energiestromen. En blijft het platform beschikbaar voor discussies en uitwisseling van energietips, zodat de versterking van de sociale cohesie door kan gaan.

Project afsluiten + platform light inzetten

Inspanningen

  • Shifft biedt DEH na 31 maart 2016 het online platform + de app nog een jaar kosteloos aan de deelnemers van SSmE.
  • Beheer en service t.a.v. de techniek loopt via Shifft.
  • Enexis ontmanteld de voorspellende functionaliteit en de service van de Ectual.
    Is alleen mogelijk via de Ectual app.
  • Data uit de onderzoeksdatabase wordt geanonimiseerd ter beschikking gesteld aan de wetenschap. Aanbieden bij universiteiten en openbaar maken op DEH-website.
  • Het onderzoeksprogramma vanuit URSES (WUR + TU/e) loopt nog 2,5 jaar door. Interviews voor reflecterende beelden op huidig gedrag zijn hiervoor nog noodzakelijk.
  • DEH en Enexis blijven kennis en ideeën uitwisselen in strategische sessies, zodat haalbare ideeën met voldoende schaalgrote in nieuwe projecten kunnen worden opgepakt.

Beoogt effect

  • DEH-leden inzicht geven in individueel en collectief energieverbruik
  • DEH-leden faciliteren in verdere versterking van de sociale cohesie via “energieproat” op het platform.
  • Nu geen tijd steken in vraagverschuiving. Te vroeg en geen formele fin. prikkels.
  • Delen van kennis en lessons learned door data beschikbaar te stellen.
  • “Partnership” DEH – Enexis laten voortbestaan, door strategische sessies.

Resultaat

  • Online platform
    zonder voorspelling & Ectual (Enexis)
  • Mobile app
  • Strategische sessies DEH – Enexis


Impact

  • 10k€
cooperatie Haaren met Enexis in 'Samen Slim in Energie'
Energie cooperatie Haaren wil dat Haaren energieneutraal wordt. Deelnemers kunnen via een persoonlijke webpagina en hun smartphone precies bijhouden hoe energieslim ze bezig zijn. Bovendien kun men  prestaties vergelijken met andere deelnemers en zelfs bekijken hoe de coöperatie als geheel het er vanaf brengt. Meer info www.deh-energie/samenslim

Enexis BV

  Ton van Cuijk   enexis.nl    Ton.van.Cuijk@enexis.nl    +31 (0)6 466 306 14