Smart grid: Rendement voor iedereen

  • looptijd: 2011 - 2015
  • locatie: Utrecht, Utrecht
  • functie: Energiebewustzijn verhogen, meer flex

Het doel van ‘Smart Grid, Rendement voor Iedereen!’ is om inzicht te krijgen in welke vormen van vraagsturing het beste werken, en om inzicht te krijgen in de mate waarin het energieverbruik aangepast kan worden.  

Hiervoor zijn 8 dienstverleningsconcepten ontwikkeld en uitgetest als business cases in Utrecht en Amersfoort.

Rendement voor iedereen

Stedin heeft met name de businesscases Flex4all (het uittesten van de hoeveelheid flexibiliteit in het energiegedrag van de klanten) en profit4all (de impact op het net van flexibele netwerktarieven) getest. Meer informatie vind je onder resultaten.

Projectpartners

LomboxNet, Icasus, Eemflow Energy, DNV GL, Capgemini, Ecofys, Utrecht Sustainability Institute (USI), Economic Board Utrecht (EBU)Hogeschool Utrecht, University of Groningen Environmental Psychology, Stedin en nog acht (MKB) bedrijven

Link naar documenten

Betrokken wetenschappers

Partners: 

Aanbevelingen samenwerking

  • Een groot consortium met heel verschillende partijen (kennisinstellingen, mkb-ers, consultants, netbeheerder).
  • Zorg voor goede gezamenlijke smart doelstellingen en wijzig die niet tussendoor.
  • Zorg voor een goede projectleider om de gemeenschappelijke doelen actief te monitoren
  • Een te lage eigen bijdrage vanuit de partners kan leiden tot partners die vooral betaald werk zoeken ipv achter de projectdoelstelling te staan.

CapGemini heeft 8 MKB businessmodellen ontwikkeld met bijbehorende business case die in de praktijk getest konden worden

  1. eCar4all: deelauto’s op zonnestroom in de wijk
    ism LomboxNet is gekeken  of dit concept als businesscase werkt, wat het gebruikersprofiel is, hoe het reserveringssysteem werkt en hoe intensief de deelauto gebruikt wordt. Dit concept is succesvol gebleken en LomboxNet rolt het uit naar 40 oplaad/ontlaadpunten in Lombok (Utrecht)
  2. Solar4all: voorspelt de opbrengst van individuele zonnepaneel-installaties op de korte termijn, dat is voor de komende vijf minuten tot twee à drie uur.
    DNV GL ontwikkelt hiervoor een landelijk dekkend platform waarop consumenten kunnen zien hoe de weersgesteldheid in Nederland is en wanneer de zon eraan zit te komen en dus ook wat hun zonneproductie zal worden zodat ze hun verbruik hierop kunnen afstemmen
    Dit concept is nog in ontwikkeling
  3. Storage4all: auto-accu als batterij voor lokale energieopslag
    De pilot levert belangrijke lessen: In toekomstige energiesystemen wordt opslag steeds belangrijker. Door gebruik te maken van bestaande opslag in elektrische auto’s wordt hier nu al ervaring mee opgedaan. De geplaatste ontlaadpaal zal daarom ook ingezet worden in het vervolgtraject ‘Smart Charging Lombok’ en LomboXnet staat open voor samenwerking met partners die mede kennis op willen doen van een dergelijk systeem.
  4. Profit4all: vraagsturing realiseren (dmv prijsincentives voor consumenten)
    Deze businesscase is uitgetest in Utrecht en Amersfoort dmv een webportal dat verschillende energie-prijsprofielen over de dag weergeeft.
    Deze dienst blijkt als apart business model niet haalbaar. Wel is tijdens de pilot geleerd hoeveel procent energieverbruik kan worden verschoven door een financiële vergoeding. De vergoeding was hoog en geeft daardoor een vertekend beeld maar gebruikers waren positief en gaven aan de dienst in de toekomst te willen blijven gebruiken. Juridisch gezien zijn Netbeheerders nog gebonden aan de salderingsregeling. Wel is Profit4All is afhankelijk van de dienst Insight4All, aangezien de gebruikers een product in huis moeten hebben waarmee de slimme meter uitgelezen kan worden.
  5. Insight4All: inzicht in eigen energieverbruik en -productie dmv een app, slimme thermostaat en webportal
    Bewustwording leidt veelal tot energiebesparing, zo blijk. Bovendien is deze service een basis voor aanvullende diensten die kunnen worden geleverd, zoals Profit4All.
    De pilot heeft aangetoond dat de energiebesparing die huishoudens met een Insightstool kunnen realiseren al genoeg besparingen opleveren voor een positieve business case.
  6. Flex4all: optimale timing door automatische (op afstand) sturing van energieverbruikende producten (ijskast, vriezer, droogtrommel, wasmachine en afwasmachine)
    Hiermee wordt onbalans tussen de vraag en aanbod van elektriciteit voorkomen, het levert financiële besparingen op en er wordt optimaler gebruik gemaakt van de capaciteit van het net.
    De pilot business case in Amersfoort toont aan dat flexsturing nog geen haalbare businesscase is:

    • De opbrengsten zijn gering (€ 3,80/jr/.hh) en de investeringskosten nog te hoog
    • Apparaten zijn beperkt te sturen
      Uit de pilot blijkt ook dat er nog veel ICT-ontwikkeling nodig is om vraagsturing in de toekomst mogelijk te maken
  7. Advice4all: maatwerk voor huishoudens met PV
    Bewoners ontvangen op basis van weersvoorspellingen informatie over op welke momenten er veel zonnestroom zal worden geproduceerd, zodat ze hun verbruik hierop kunnen aanpassen. Deze businesscase is niet getest.Behalve concrete besparingen kan maatwerkadvies meer opleveren:

    • Bij de huidige beperkte salderingsregeling helpt het timingsadvies om binnen de limiet te blijven
    • Bij onbeperkt salderen helpt het om te profiteren van een overschot aan eigen opwek
    • Bij afschaffing van saldering helpt het de eigen opwek en het verbruik op elkaar af te stemmen.
  8. Together4all:  collectieven smeden levert veel efficientie op door hun gezamenlijke energiedoelstellingen en een ambassadeursfunctie in de wijk.
    Deze collectieven kunnen bijvoorbeeld worden gebruikt om slimme meters efficiënter uit te rollen, maar ook andere diensten zoals Insight4All of Profit4All op een heel efficiënte manier aan bewoners aan te bieden en hun impact te vergroten.
    De pilot in Amersfoort toont het volgende aan:

    • Door de inzet van Together4All zijn veel deelnemers actief betrokken geweest bij AmersVolt op poten gezet door Icasus. Zo’n 60% was actief bezig met hun energieverbruik en 40% meer reactief.
    • Doordat de deelnemers van Amersvolt met elkaar kennis en ervaringen uitwisselden en ook gezamenlijke acties hebben opgezet om energie te besparen, is er veel energie bespaard tijdens de pilot. Zo is het energiegebruik van alle deelnemers ’s nachts om 4:00 uur met 20% afgenomen en is een totale energiebesparing gerealiseerd van 15%. 
    • Het is lastig om een positieve business case te realiseren voor deze dienst, omdat er een bedrijf nodig is die de procesbegeleider wil betalen.

 

Hoe betrek je bewoners bij je project?

  • Uitgebreide aanpak om de bewoners te betrekken van langs de deuren in de wijk, tot meerdere bewoners-bijeenkomsten, het vormen van een ambassadeursgroep die een actievere rol in het project had.
  • In het project geen langdurige gedragsverandering aan de orde geweest. Diensten zijn allemaal een bepaalde periode getest met de bewoners. Lange termijn effect is vanuit dit project weinig over te zeggen.

 

  • https://www.energiekaart.net/organisatie/lomboxnet/In deze proeftuin zijn lessen te leren met betrekking tot klantpraticipatie en organisatie.
  • Qua klantparticipatie is het interessant om de wijksamenstelling in de betrokken wijken nader te onderzoeken.
    • In Amersfoort lijkt de wijksamenstelling een cruciale succesfactor te zijn
    • terwijl in Utrecht een lokale ambassadeur en een bestaand geactivieerd netwerk (glasvezel-uitrol) achter het succes te zitten.
  • Dit soort elementen zijn cruciaal bij opschaling.
  • Qua organisatie is er een les te leren over de grootte van een slagvaardige projectorganisatie.
    • Teveel partijen met verschillende belangen belemmert een daadkrachtig opereren.

Consumentenparticipatie

Bewoners of mensen in het algemeen worden geleid door verschillende factoren. Er zijn financiële factoren, symbolische factoren (status), persoonlijke factoren en sociale factoren.

 

Bewoners motiveren

Bewoners of mensen in het algemeen worden geleid door verschillende factoren. Er zijn financiële factoren, symbolische factoren (status), persoonlijke factoren en sociale factoren.

Het is belangrijk om te beseffen dat financiële, sociale en duurzaamheidsprikkels niet in directe relatie staan tot gedrag. De (milieu)identiteit van de consument, zowel als de belangrijkste persoonlijke waarden, bepalen hoe informatie wordt verwerkt en welke boodschappen en prikkels effectief kunnen zijn om gedrag te veranderen en de acceptatie van maatregels te vergroten.

Financiële factoren

Als mensen worden aangesproken op hun portemonnee zullen ze hun beslissing om wel of niet te investeren vooral laten beïnvloeden door een kosten/batenanalyse. Dit valt niet altijd voordelig uit:

  • energiezuinig handelen levert beperkte financieel voordeel
  • lange terugverdientijd

In dat geval kan het effectiever zijn om te appelleren aan milieuoverwegingen.

Voor zover financiële overwegingen een belangrijke rol spelen, zijn consumenten meer gemotiveerd om moeite te doen om geld terug te krijgen dat ze eerder in hun bezit hebben gehad, dan om hun gedrag aan te passen voor een mogelijke beloning. Dit is een belangrijk gegeven bij de ontwikkeling van beloningsstructuren en prijsschema’s.

Persoonlijke factoren

Mensen vinden een positief (moreel) zelfbeeld belangrijk. Ze worden graag aangesproken op hun altruïstische en biosferische waarden, waardoor duurzaamheidsprikkels een sterke trigger kunnen zijn voor milieuvriendelijk gedrag

(zoals het verschuiven van je energieverbruik naar een moment van de dag waarop veel duurzame energie beschikbaar is, of het verminderen van energieverbruik).

Symbolische factoren (status)

Wanneer de deelname aan de pilot zichtbaar kan worden gemaakt en geassocieerd wordt met een hogere status in de samenleving, zullen mensen gemotiveerd zijn om hun sociaal aanzien te vergroten door hun deelname te signaleren naar de buitenwereld.

De symbolische waarde van duurzaamheid kan een belangrijke reden zijn om duurzaam gedrag te vertonen.

Sociale factoren

De motivatie om zich te conformeren aan de groep is een sterke motivatie voor gedragsverandering, en kan meer invloed hebben op gedrag dan bijvoorbeeld financiële prikkels.

Mensen laten zich vooral beïnvloeden door het gedrag van mensen die op hen lijken en belangrijk voor hen zijn, zoals mensen in hun buurt.

In dit verband is het aan te bevelen om een positieve interactie tussen de buren te bevorderen en individuele bewoners aan te stellen als communicatieleiders die andere bewoners informeren en van advies voorzien waar nodig.

Wanneer de buurt intrinsiek gemotiveerd is om de pilot tot een succes te maken, enthousiast is om de nieuwe technologie te implementeren en hun gedrag aan te passen om dat mogelijk te maken, zullen smart grids werkelijk rendement voor iedereen kunnen gaan opleveren.

Valkuilen

Daarnaast zijn er valkuilen waarmee rekening gehouden moet worden. Dit zijn bijvoorbeeld:

  • mensen houden niet van verandering (dus goede informatie over de positieve gevolgen is van belang)
  • de intrinsieke mis match tussen mensen willen controle en mensen willen alles kunnen aanpassen maar houden tegelijkertijd ook niet van te ingewikkeld
    • de mogelijke informatie overload
    • het feit dat mensen niet meer meedoen als het te veel moeite kost (dus moet er gefaciliteerd worden)

Overall

  • PV is een relevante opwektechniek die goed kan worden gecombineerd met vraagsturing
  • Windturbines halen te weinig rendement in de urban turbine variant, grotere turbines op wijkniveau zijn wel interessant, maar lastig te plaatsen
  • E-auto’s hebben veel impact, interessant als het opladen en aansturen daarvan onder de knie is met software
  • Andere energieopslag methoden zijn nog vaak te duur om rendabel te kunnen inzetten
  • Verschillende apparaten in een mix van aansturingsmogelijkheden is nu nog onvoldoende om aansturing efficiënt mogelijk te maken op een gebruiksvriendelijke manier. Wel is er geconstateerd dat er vele oplossingen ontwikkeld worden om lokaal vraagsturing te faciliteren
  • Wet- en regelgeving is nog een beperkende factor ook bijvoorbeeld voor prijsdifferentiatie en aansturing op basis hiervan en privacy issues
    • Voor de ontwikkeling van nieuwe concepten blijft de afdracht van (of het vermijden van) de Nederlandse energiebelasting een aandachtspunt en een kans
    • De toepassing van variabele prijzen in Smart Grid concepten draagt bij aan vraag en aanbodsturing
  • De netbeheerder neemt in alle gevallen een belangrijke rol in
  • Rekruteren van deelnemers kost tijd, verschillende prikkels werken initieel, maar het betrokken houden is een knelpunt
  • Projectpartners hebben soms tegenstrijdige belangen
  • Het duurzaam imago van eindgebruikers en de wijk is een van de belangrijkste succesfactoren;
  • Persoonlijk voordeel in de vorm van geldbesparing of nieuwe technologie is een reden om mee te doen met een Smart Grid Project
  • Het is moeilijk bewoners gemotiveerd te houden als er geen persoonlijk gewin is
  • Als gedragsverandering te veel tijd, geld of moeite kost dan belemmert dit de deelname
  • Voor pilots zijn start-up kosten hoog vooral door aanschafkosten van (nieuwe) oplossingen
  • Marktconforme energieprijzen zijn een randvoorwaarde
  • Omdat er veelal gewerkt wordt met nieuwe oplossingen is er een groot risico op onvoorziene kostenposten met name bij het implementeren van ICT concepten voor vraag en aanbodsturing
  • Vooral dankzij subsidie zijn pilots in staat geweest om op te starten. Verdere opschaling van deze pilots is ook door deze afhankelijkheid kwetsbaar
  • Inzicht in stroomverbruik per apparaat dmv technologie NEt2Grid en plug-in per apparaat. Techniek werkt met positieve gebruikerservaringen
  • 8 dienstverleningsconcepten/businesscases van CapGemini (getest)
  • 40 vehicle-to-grid oplaad/ontlaadpunten (LomboxNet)