Liander, GreenerBuildings KIEM Energieprestaties gebouwenKIEM Energieprestaties gebouwen

Whitepaper energieneutrale gebouwen

Liander, energieneutrale gebouwen
De circulaire herhuisvesting van Alliander in Duiven barst van de grote en kleine innovaties.

Whitepaper energiezuinige gebouwen

In dit whitepaper tref je een overzicht van de meest energiezuinige en energiepositieve gebouwen in Nederland.

Er zijn uitstekende voorbeelden van energieneutrale kantoren en scholen die zich onderscheiden zich door hun verregaande energiezuinigheid, duurzaamheid en organisatorische innovaties in de bouwkolom.

De projecten tonen de diversiteit in oplossingen om tot energieneutraal bouwen te komen. Er zijn zowel met bewezen als met experimentele technieken – van passief tot warm bouwen – uitstekende resultaten behaald. Voorbeelden van energieneutrale scholen en kantoren zijn ook de afgeronde projecten die gerealiseerd zijn dankzij het programma Naar energieneutrale scholen en kantoren (NESK).

1. Het meest energiezuinige gemeentehuis staat in Panningen

Het Huis van de Gemeente Peel en Maas is volgens de jury ‘een van de meest efficiënte gebouwen van Nederland’. Dit begint al bij het feit dat de fusiegemeente een bestaand gebouw heeft gekozen als nieuw gemeentehuis. Het heeft daarnaast 55 werkplekken voor 100 werknemers, waardoor iedere vierkante meter optimaal wordt gebruikt.

“Iedere vierkante meter die je niet hoeft te bouwen, is het meest energiezuinig”

Maatregelen

  • IJsverwarming
    1. De energie die vrijkomt bij het bevriezen van een ondergronds ijsreservoir wordt gebruikt om het gebouw te verwarmen. De kou wordt in de zomer gebruikt om te koelen.
    2. De ijsverwarming kan ook worden gebruikt om te verwarmen. De CO2-uitstoot is door de innovatie nagenoeg nul.
  • Elektriciteit voor het aandrijven van de installatie komt vooral van zonnecollectoren: er bevinden zich zonnecellen in een lichtkoepel en de glazen pui.
  • Er wordt van alles gemonitord: De temperatuur, luchtvochtigheid en het CO2-gehalte worden per ruimte gemeten. Het gevolg hiervan is dat er altijd frisse, gezonde lucht is.

2. Het eerste gerenoveerde energiepositieve kantoorgebouw van Europa staat in Amstelveen

En levert niet alleen voldoende energie op voor het eigen gebruik, maar ook voor circa 40 eengezinswoningen in de buurt. En dat maakt het gebouw voor potentiële huurders aantrekkelijk.

Maatregelen

  • De zuid-, oost- en westwanden zijn geheel bedekt met 600 dunne film zonnepanelen. Een groot deel van deze panelen is zodanig geplaatst dat deze panelen ook als zonwering dienen, zodat de temperatuur in de kantoren lager blijft en er minder gekoeld behoeft te worden.
  • Nieuwe dakbedekking met witte reflecterende en isolerende folie om de temperatuur te verlagen en de reflectie voor de zonnepanelen te verhogen.
  • De west- en een deel van de noordwand voorzien van klimplanten (40 x 4 meter hoog).
  • Er is isolerende folie op alle ruiten op de zuid en west zijde geplaatst.
  • Nieuwe hr-ketels werken alleen als de temperatuur daalt onder de -0 C.
  • Nieuwe LED verlichting met beweging detectie in het gehele pand en nieuwe LED buitenverlichting op de parkeerplaatsen op tijdklok met lichtsensor.
  • Nieuwe waterbesparende sensorkranen met thermostaat in alle toiletgroepen.
  • Nieuwe lucht handendrogers ter vervanging van papier in alle toiletten.
  • Er zijn laadpunten geplaatst voor elektrische auto’s in de parkeergarage.
  • HR ++ ruiten in gehele gebouw.
  • De luchtbehandeling (koeling en verwarming) heeft een rendement van 85 procent.

TNT Green Office, Hoofddorp

Het nieuwe hoofdkantoor telt 17.000 m2 en voldoet aan alle gestelde duurzaamheidseisen. Om dit te bereiken is een compact en all-electric gebouw gerealiseerd. De innovatieve kern van het energieconcept is de bio-warmtekrachtkoppeling, waarmee de totale elektriciteitsvraag lokaal en duurzaam wordt opgewekt. De energievraag wordt verder geminimaliseerd door de toepassing van vraaggestuurde ventilatie en het beperken van het gebruik van kunstlicht.

Dynamische simulatieberekening

Om een inschatting te maken van de energielasten is een dynamische simulatieberekening gemaakt. Hiermee is het risico voor het functioneren van het energieconcept geminimaliseerd.

Maatregelen

LEED-certificering

  • Materialen komen uit een straal van 500 mijl
  • Volledig scheiden van afval

All electric

  • WKK gevoed door biobrandstoffen
    Het gebouw is all-electric: alle elektriciteit wordt lokaal opgewekt middels een warmtekrachtkoppeling (WKK) die wordt gevoed met olie en vetten uit slachtafval. Deze bio-WKK levert tevens warmte aan gebouwen in de omgeving
  • Warmte en koude worden opgewekt met een warmtepomp, gecombineerd met warmte- en koudeopslag in de bodem met een open bron
  • Warm tapwater wordt opgewekt door een zonneboiler
  • Er is een geoptimaliseerd verlichtingsontwerp met een laag verlichtingvermogen; een groot percentage van de armaturen is daglichtgeregeld en heeft aanwezigheidsdetectie
  • Het gebouw is compact gebouwd
    het gebouw is optimaal georiënteerd op de zon en er is veel daglichttoetreding. De gevels zijn afhankelijk van hun oriëntatie ontworpen. De noordoost gevel is bijna volledig transparant terwijl aan de zuidwest gevel vaste lamellen zijn geplaatst om ongewenste opwarming in de zomer te voorkomen. De vaste lamellen aan de buitenzijde zijn bovendien zo geplaatst dat het daglicht door reflectie via het plafond ver de ruimte binnenkomt
  • Het atrium is een bufferzone tussen binnen en buiten; hiermee wordt een thermische schil gerealiseerd. Het atrium wordt met name geklimatiseerd door ventilatielucht uit de kantoren hier af te zuigen. Klimatisering vindt verder plaats via vloerverwarming en vloerkoeling. Ook via het atrium is er veel daglichttoetreding
  • Er is een goede thermische schil gerealiseerd
    De Rc-waarde voor de gevels en het dak is 4 m2 K/W en voor de vloeren 3,5 m2 K/W. De beglazing is HR++-glas.

Inretail, Zeist

Het zogenaamde Retailhuis is in Zeist gerealiseerd en telt circa 2.100 m2.

Maatregelen

  • Met het energiemonitoringsysteem worden de energiestromen continu gemonitord en geoptimaliseerd
  • Ventilatie wordt geregeld op basis van de hoeveelheid aanwezige personen. De luchtkwaliteit wordt continu gemonitord en gestuurd op een maximale CO2 -concentratie van 800 ppm
  • Verlichting en verwarming worden geregeld op basis van aanwezigheid. De gebruiker kan de waarden tevens naar wens bijstellen
  • Opwekking van warmte en koude vindt plaats met een warmtepomp in combinatie met warmte-koudeopslag in een open bron
  • De basis klimatisering vindt plaats met betonkernactivering
    De gebruiker kan per ruimte extra verwarmen of koelen via een gebruikersinterface
  • De toevoer van ventilatielucht naar de luchtbehandelingskast verloopt via een grondbuis. De warmterug-winning word geregeld door een warmtewiel. De afvoer vindt plaats naar de parkeergarage onder het gebouw
  • Er is een goede isolatiewaarde van de dichte delen; de Rc waarde is 5 m2 K/W
  • Er is een volledig glazen gevel toegepast, van drielaags glas met een U-waarde van 0,45 W/m2 K. Tussen de lagen glas zijn lamellen opgenomen voor de zonwering

Villa Flora, Venlo

Villa Flora is een transparant gebouw met een flexibel kantoordeel van circa 4.000 m2 en een atrium van 7.500 m2 , dat als expositieruimte dient. Het gebouw is speciaal neergezet voor de Floriade 2012 in Venlo.

Maatregelen

  • Warmte-koudeopslag in een gebied met snelstromend grondwater door de toepassing van vier bronnen
  • Hoge opwekkingsrendementen voor warmte en koude.
  • Opwekking van warmte met een warmtepomp met een COP van 10.
    Opwekking van koude met een warmtepomp met een COP van 46
  • Efficiënte warmteafgifte in het gebouw door te verwarmen en koelen met kleine temperatuursverschillen. Hiervoor is betonkernactivering toegepast. Daarnaast worden overgedimensioneerde warmtewisselaars gebruikt voor de warmteoverdracht
  • De bronnen worden gevoed met verschillende aanvullende elementen
    • overtollige warmte en koude wordt bovenin de expositiehal geoogst met hoogrendement warmtewisselaars (FiWiHex)
    • in de zomer wordt warmte uit de afvoerlucht gehaald en in de bodembron opgeslagen voor gebruik in de winter
    • koude wordt geoogst uit de smartskin, ofwel de watervoerende leidingen aan de buitenzijde van het gebouw. Deze is niet geïsoleerd en de leidingen voeren in de winter koude naar de bodembron
  • een kleine biovergister – die biomassa krijgt van de toiletten, groen- en horeca-afval – levert gas waarmee tapwater wordt verwarmd.
    Het gas kan ook gebruikt worden voor de piekketel
  • Phase Change Materials (PCM’s) worden toegepast om het energiegebruik te verlagen. PCM’s zijn materialen waar warmte en koude passief in kan worden opgeslagen, om vervolgens langzaam te worden afgegeven
    • Bij een koudevraag worden de PCM’s ´s nachts geladen middels vrije koeling met buitenlucht.
    • Gedurende de dag wordt de koude vrij gegeven aan de toevoerlucht.
    • Bij een warmtevraag worden de PCM’s ‘s nachts opgeladen door recirculatie van de aanwezige lucht in de kas langs de PCM’s.
    • Omdat de kas veel inhoud heeft, is de warmte-inhoud groot. De warmte wordt vervolgens gedurende de dag afgegeven aan de toevoerlucht
  • Er is een hybride CO2 -gestuurde ventilatie: – toevoer van ventilatielucht in de kantoren vindt plaats via verdringingsroosters in de vloer
    De luchtkwaliteit in de kantoorruimten wordt gecontroleerd middels een CO2 -meting

    • als de lucht bovenin de kas de juiste temperatuur heeft, wordt deze naar de kantoorruimten gevoerd
    • als de temperatuur boven in de kas te hoog of te laag is of als de luchtkwaliteit onvoldoende is, wordt gebalanceerde mechanische ventilatie met warmteterugwinning ingeschakeld
  • Er is veel daglichttoetreding en daglichtgestuurde regeling, die aangestuurd wordt door een centrale lichtintensiteitmeter op het dak
  • Circa 1.000 m2 aan PV-panelen compenseren deels het energiegebruik van het gebouw
  • Het complexe systeem van gebouwgebonden installaties wordt geoptimaliseerd door uitgebreide monitoring en feedback.

de Floriade en Villa Flora zijn ontwikkeld via het Cradle to Cradle principe op basis waarvan ook het kantorenpark 010 in Hoofddorp gebouwd is.

De Tempel, Den Haag

De Tempel is een monumentaal kantoorpand uit 1914 aan het Prins Hendrikplein in Den Haag. Het gebouw, dat circa 1.800 m2 telt, bevond zich in een slechte staat. De gemeente was geïnteresseerd in de huur van het gebouw, maar eiste – vanwege de eisen van duurzaam inkopen – minimaal energielabel C.

Maatregelen

  • Watervoerende leidingen zijn aangebracht op isolatiemateriaal aan de gevel, op de vloer en aan de verschillende binnenwanden.
    Door het gebruik van grote oppervlakken kan het gebouw met kleine temperatuursverschillen worden geklimatiseerd
  • Er is een open, verticale bodembron toegepast voor het oogsten van warmte en koude
    Samen met een monovalente opstelling van een elektrische warmtepomp verzorgt dit de opwekking van warmte en koude
  • Om de energieverliezen voor ventilatie te beperken is een centraal systeem van gebalanceerde ventilatie toegepast.
    Middels een twin-coil warmtewisselaar kan warmte uit de ventilatielucht worden terug gewonnen
  • De monumentale stalen kozijnen worden behouden door de toepassing van isolerend monumentenglas met een oud uiterlijk
  • In de houten kozijnen is HR++-glas geplaatst
  • De ramen in het pand zijn overal te openen.
  • Er is een groen dak aangebracht, waarmee regenwater gebufferd wordt
  • Bij renovatie wordt 95 procent van de materialen hergebruikt en is er weinig sloopafval.

Provinciekantoor Noord-Holland, Haarlem

Het nieuwe kantoor moest zo goed als energieneutraal zijn; de EPC moest van 1,7 naar 0,5 en men streefde naar een GPR-score van minimaal 9 en energielabel A++. Daarom is niet gekozen voor nieuwbouw maar voor de renovatie en uitbreiding van het bestaande kantoor.

Maatregelen

  • Het vervangen van de bestaande gevel zorgde voor een zeer goede thermische schil met hoge isolatiegraad: Rc > 6,0 m2 K/W en – door toepassing van drielaags glas – een U-waarde < 1,0
  • De nieuwe gevel zorgde tevens voor optimale daglichttoetreding en goede buitenzonwering om externe warmtelast te beperken
  • Er is een zeer laag geïnstalleerd verlichtingsvermogen door gebruik van ledverlichting
  • Er is aanwezigheidsdetectie, veeg- en daglichtschakeling voor verlichting
  • Balansventilatie met warmteterugwinning (WTW) met 70% rendement
  • Vraaggestuurde ventilatie op basis van CO2 -metingen per ruimte of gebouwonderdeel
  • Warmte- en koudeopwekking met een warmtepomp in combinatie met warmte-koudeopslag
  • Opwekking van warm tapwater met een warmtepomp
  • Temperatuurafgifte middels laag temperatuurverwarming en hoog temperatuurkoeling via watervoerende registers in de vloeren.

OdyZee, Goes

De eerste passieve school van Nederland. Alle nieuwbouw moest energiezuinig en duurzaam worden uitgevoerd. In kwantitatieve termen: de EPC-score moest naar nul, evenals de CO₂-uitstoot.

Maatregelen

  • Het gebouw is voorzien van een zeer goede bouwkundige schil, die de warmte goed geleid en zorgt voor goede isolatie. De warmteweerstand of Rc-waarde van de schil bedraagt 9 à 10 m2 K/W
  • Er is drielaags glas toegepast in geïsoleerde kozijnen. Ook dit draagt bij aan een goede isolatie. De U-waarde is kleiner dan 0,8 W/m2 K
  • De luchtdichting is vijf keer beter dan vereist in het Bouwbesluit. De Qv10-waarde van het gebouw ligt op 0,1
  • Verwarming vindt plaats met een lage temperatuur verwarmingssysteem. Warmte wordt opgewekt met een luchtwarmtepomp. Voor extreem koude dagen is een HR-ketel als piekketel aanwezig
  • Er is mechanische toe- en afvoer van lucht. De warmte uit de afvoerlucht wordt teruggewonnen met een tegenstroomwisselaar.
    Het rendement van warmterugwinning is 85% en er is een bypass zodat in de zomer geen warmteterugwinning plaatsvindt
  • De ventilatie van de afzonderlijke ruimtes is afhankelijk van de hoeveelheid personen die aanwezig is.
    Dit wordt automatisch geregeld middels metingen van de CO2 concentratie; deze blijft onder de 800 ppm
  • Er is energiezuinige HF-verlichting toegepast, met sturing op daglicht
  • Er is 499 m2 aan PV-panelen aangebracht, waardoor het gebouw volledig energieneutraal is
  • Er is een zonneboiler voor warm tapwaterbereiding.

MFC Westergeest-Triemen, Kollumerland

De gemeente Kollumerland wilde een energieneutraal Multifunctioneel Centrum (MFC) realiseren, inclusief een basisschool, een peuterspeelzaal, buitenschoolse opvang en een multifunctioneel dorpshuis dat onderdak biedt aan diverse verenigingen.

Maatregelen

  • Zeer goede isolatie van de schil; de gemiddelde Rc-waarde is 6 m2 K/W
  • Toepassing van drielaags glas
  • Optimalisatie van daglichttoetreding door hoge vensters, daglichtkoepels en een lichtstraat en lichtplanken bij de ramen
  • Er zijn overstekken en buitenzonwering aangebracht om externe zonbelasting te minimaliseren
  • Er is een goede luchtdichting gerealiseerd; luchtdichtheid: NEN-EN 12152, klasse AE 750
  • Er is een zeer compact gebouw neergezet: door ruimtes een dubbele functionaliteit te geven is bespaard op materiaalgebruik en is het benodigde gebouwoppervlak geoptimaliseerd
  • Het dak van het gebouw is gericht op zuidzuidoost, onder een hoek van circa 40˚, zodat de zonnepanelen een optimaal rendement opleveren
  • Toepassing van HF-verlichting met aanwezigheidsdetectie en daglichtsensoren
  • Toepassing van lage temperatuurverwarming en hoge temperatuurkoeling.
    De ruimten worden geklimatiseerd met registers in de vloeren;
  • Warmte- en koudeopwekking vinden plaats met een warmtepomp en een gesloten systeem van warmtekoudeopslag in de bodem
  • Het gehele gebouw is voorzien van gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning
  • De ventilatie van de afzonderlijke ruimtes is afhankelijk van de hoeveelheid personen die aanwezig is. Dit wordt automatisch geregeld middels metingen van de CO2 concentratie
  • Om het energiegebruik te compenseren was circa 1000 m2 aan zonnepanelen nodig. Het dak bood daarvoor niet voldoende ruimte. Daarom werd over het parkeerdek een pergola gebouwd, waarop het resterende deel van de panelen geplaatst is

Liander, Duiven

Het nieuwe kantorencomplex van Alliander in Duiven levert zelfs energie aan omliggende bedrijven.

Maatregelen

  • Circulair
    In dit gebouw wordt meer energie opgewekt dan ze zelf nodig hebben, is 80% van al het materiaal (zoals gebouwen, plafondplaten en toiletpotten) hergebruikt en is oude werkkleding verwerkt tot isolatiemateriaal.
  • Houten gevels
    De 2000 vierkante meter binnengevels zijn bekleed met afvalhout, gevonden bij de naastgelegen afvalcentrale. Mensen met afstand tot de arbeidsmarkt hebben het hout verzameld en gesorteerd. Het hout is demontabel bevestigd, zodat het hergebruikt kan worden.
  • Restaurant
    Je drinkt er uit en nu kun je er op zitten. De stoelen in dit restaurant zijn gemaakt van gerecyclede PET-flessen. Het plafond van dit restaurant is gemaakt van afvalhout.
  • Warmtekoudeopslag
    In de winter wordt warmte die ‘s zomers is opgeslagen opgepompt om het gebouw te verwarmen. In de zomer gaat het precies andersom. Dan wordt het grondwater uit de koude bronnen opgepompt om het gebouw te koelen. Met deze techniek besparen ze 95% op koeling en 60% op verwarming.
  • Isolatie
    Tonnen werkkleding is verwerkt tot spouwmuurisolatie in gebouw Verbinding.
  • Groene gevels
    Het Atrium is een samenspel van licht en ruimte. Een plek van verbinding tussen de zes gebouwen en de 1550 mensen die hier kunnen werken. In de groene gevels groeien 20.800 plantjes die bevochtigd worden met hemelwater en die de lucht in de binnenruimte zuiveren.
  • Dak
    Het golvende dak, 6.500 vierkante meter groot, heeft 20 lichtkoepels, waarvan de grootste een doorsnede heeft van wel 22 meter. Ze voorzien het gebouw van warmte en daglicht. De grote luifel zorgt ervoor dat het op zonnige dagen niet té warm wordt.
  • Laadpalen
    Er zijn 32 laadpunten voor elektrische auto’s en 50 oplaadpunten voor elektrische fietsen en scooters op het terrein. Natuurlijk zijn er ook parkeerplaatsen voor gewone auto’s. Maar minder dan voorheen.
  • Zonnepanelen
    Op de daken boven de parkeerplaatsen en op gebouw Transport liggen circa 6.000 zonnepanelen die 1,5 miljoen kWh stroom opwekken. Genoeg om 430 huishoudens een jaar van stroom te voorzien.
  • Bestrating
    Wat doe je met een berg oude stenen en puin afkomstig uit de oude panden? Simpel! Het is hier ter plekke opgeslagen, vergruisd en verwerkt in de terreininrichting en de bestrating onder de parkeerplaatsen. De een ziet puin als afval… In Duiven zien we het als grondstof.
  • Buitengevel
    Door het 6 uur lang te koken in water van 150 tot 200 graden, te drogen en vervolgens te bakken heeft het vurenhout in de buitengevel de eigenschappen van hardhout gekregen. Door dit proces blijft het jarenlang onderhoudsvrij, zonder gebruik van verf of lak.
  • Sfeerverlichting
    De lamphouders zijn gemaakt van isolatoren van hoogspanningsmasten.
  • Grondstof voor de toekomst
    Van 80% van de in Duiven gebruikte materiaal is bekend waar het vandaan komt en hoe het verwerkt is. Het gebouw is eigenlijk één groot grondstoffendepot voor bouwprojecten in de verre toekomst. Alliander streeft naar een gesloten kringloop. Waarbij de huidige grondstoffen nieuwe grondstoffen worden. En daardoor geen afval worden.
  • Afvalscheiding
    85% van het materiaal dat uit het pand gehaald werd, is zorgvuldig gesorteerd per afvalstroom. Wat niet meteen kon worden hergebruikt, zoals het metaal en het glas, is in dertien verschillende afvalstromen verwerkt door de industrie. De bitumineuze dakbedekking is teruggebracht naar de fabriek, daar verwerkt tot nieuwe dakbedekking en vervolgens weer toegepast op de daken.
  • Constructie
    Op de gebouwdelen Eenheid, Verbinding en Bron is een verdieping gebouwd. Het was een hele puzzel om dat binnen de bestaande constructie te kunnen doen. De fundering van de gebouwen moest het wel kunnen dragen. Daarom is de gemetselde buitengevel vervangen door hout, dat veel lichter is en is de fundering waar nodig verzwaard. De dakconstructie van gebouw Bron is hergebruikt nadat de verdieping er tussen geplaatst was.
  • Energiepositief
    Duiven is een energiepositieve locatie.

    • energie te besparen; door een licht doorlatend dak
    • collega’s bewust te maken van het energieverbruik en een vernieuwend klimaatsysteem (BaOpt)
    • duurzaam op te wekken: door kleine windturbines, zonnepanelen en hoogwaardige isolatie
    • efficiënt gebruik te maken van fossiele brandstoffen: via warmtekoudeopslag.

Reageer op dit artikel

Your email address will not be published. Required fields are marked *